4. PRZEKŁADY HEBRAJSKIE, GRECKI I ŁACIŃSKIE - WYSTAWA BIBLII

GABLOTA 4

W gablocie 4 pokazuję teksty jakimi zostało napisane Pismo Święte. Stary testament w większej części został napisany w języku hebrajskim z małymi fragmentami w języku aramejskim (Daniela, Ezechiela, Jeremiasza są albo słowa, albo krótkie wstawki). Nowy Testament został napisany w języku greckim. Oczywiście, znajdują się tam również aramejskie słowa, czy łacińskie słowa (Ew. Marka), ale w zasadzie cały Nowy Testament został napisany w języku greckim.

Przez wiele stuleci podstawowym tekstem liturgicznym, szczególnie w kościele katolickim była wulgata i to jest stosunkowo stary egzemplarz biblii łacińskiej z 1578 roku. Dlaczego Wulgata? To znaczy taki powszechny, popularny, bowiem Św Hironim który przetłumaczył na przełomie IV – V wieku Pismo Święte na język łaciński przetłumaczył go w języku, który powszechnie był używany. A więc wulgata, bo powszechnie używany, czyli ten ludowy język.

Paraphasis Psalmorum

Parafraza psalmów szkockiego humanisty Georga  von Buchanana. Drukował Christoph Plantini. Antwerpia 1567 rok. Najstarszy na wystawie egzemplarz łacińskich wierszowanych psalmów.

W tej gablocie ukazany jest egzemplarz Pisma Świętego oprawione w blachę cynową z tłoczeniami z współczesnym tekstem hebrajsko - angielskim. Wydany w Tell Aviwie w 1966 roku.

Biblia Hebrajska. Oprac. R. Kittel. Stuttgart 1949.

Mesjasz Izraelski

Dwujęzyczne fragmenty Pisma Świetego. (hebrajsko - polskie) London 1981
Współcześnie jest wydany egzemplarz „Mesjasz Izraelski” – wybrane teksty Starego i Nowego Testamentu przetłumaczone na język hebrajski.

Genesin, Księga Rodzaju

Tłumaczył Izaak Cylkow. Warszawa 1895. Wydanie Hebrajsko – Polskie. Egzemplarz pochodzi z biblioteki  tłumacza.

 Otóż warszawski rabin Izaak Cylkow postanowił pod koniec XIX wieku przetłumaczyć wszystkie księgi na język Polski, bo chciał przybliżyć kulturę polską Żydom, a kulturę żydowską Polakom, bo bardzo często te dwie kultury, chociaż byli sąsiadami, szły oddzielnymi torami. Postanowił te kultury jakoś przybliżyć do siebie i postanowił przetłumaczyć i wydać w dwóch językach a więc dla Polaków i dla Żydów, aby można było czytać i po polsku i po hebrajsku, a Ci którzy znali obydwa te języki mogli sobie pogłębiać wiadomości. 

Księga Rut. Święto Szawuot

Tekst Hebrajski – Żydowski i Polski. Warszawa około 1930.

Ten egzemplarz księgi Rut wydany był dla celów promocji przytułku dla żydowskich dzieci głuchoniemych. Ponieważ mieli finansowe trudności Cyrkow przetłumaczył na język Polski księgę Rut i była w języku hebrajskim i polskim. Tez zysk ze sprzedaży tej książki był przeznaczony na przytułek dla żydowskich dzieci głuchoniemych.

The Greek New Testament

Nowy Testament w języku Greckim  ze słownikiem grecko angielskim. London 1977.

W środkowej części gabloty znajduje się egzemplarz, który ma swoją tragiczną historię. Został on wyniesiony z getta Warszawskiego, a znalazł się w tym zbiorze od naocznego świadka, który widział jak żołnierze niemieccy, esesmani likwidowali Getto Warszawskie. Podczas likwidowania przeszukiwali wszystkie piwnice wyciągając z nich ukrywających sie Żydów. Złapali jakiegoś Żyda, prawdopodobnie rabina, który ukrywał się gdzieś w piwnicy. Postawili go pod ścianą dali mu do ręki kilka książek i kazali mu je trzymać rękami na piersi i krzyczeli do niego z cynizmem: „No niechaj Bóg i Twoje książki Cię teraz ochronią” i puścili serie z automatów i to są te ślady postrzałów i krwi tego Żyda, który zginął i leżał we własnej krwi. A ten naoczny świadek zmuszony był też do oczyszczenia tego Getta, gdy Niemcy odeszli z tego miejsca wziął ten egzemplarz, schował pod płaszczem i wyniósł.

3. ZWOJE SKÓRZANE I PERGAMINOWE - WYSTAWA BIBLII

Gablota 3

Zwoje hebrajskie do czytań liturgicznych w synagodze. Ponieważ do prywatnych celów można było czytać tekst drukowany natomiast w synagodze w oficjalnych liturgicznych celach tekst był pisany ręcznie. Te zwoje służyły do czytań synagogalnych.

Ten pierwszy zwój ma 5 m długości, a normalne zwoje były do 20 – 25 m długości i montowane na takich drewnianych wałkach. Wałki miały uchwyty i wolno było ten zwój wziąć tylko za ten uchwyt i szukać wtedy odpowiedniego miejsca. Ten zwój pochodzi z Amsterdamu i ma około 400 lat.

W środkowej części mamy zwój, który pochodzi z Getta Warszawskiego. Otóż gdy likwidowani Getto, zmuszono Polaków do oczyszczenia terenu i jeden z takich zmuszonych ludzi, który musiał czyścić teren znalazł taki duży zwój. Przekupił niemieckiego żołnierza, aby mógł go wziąć do domu, a że był rzemieślnikiem postanowił z tego zwoju szyć torebki damskie. Ten zwój pochodzi z przełomu XVII, XVIII wieku i nie  nadawał się do produkcji torebek bo nie był zbyt elastyczny stąd też kilka fragmentów tego zwoju ocalało do dzisiejszego dnia. Są takie 3 fragmenty ocalałe.

Na tym zwoju znajduje się akurat fragment 2 księgi Mojżeszowej, fragment na którym zapisane jest 10 przykazań Bożych.

Ten ostatni zwój jest akurat zwojem współczesnym. Skryba z Jerozolimy, który na zamówienie jakiejś synagogi pisał ten zwój popełnił w przedostatniej linijce trzeciej kolumny błąd.

Zwykle na jednym arkuszu pergaminu znajdują się 4 kolumny, a tutaj akurat ta trzecia nie została dokończona, ponieważ przestawił literę w tej przedostatniej linijce. Zgodnie z żydowskim wierzeniem do Pisma Świętego nie można nic dodać i nic ująć, zmienić. Nie wolno było również dokonywać korekty. Stąd też praca kilkudniowa nadawała się tylko do wyrzucenia. Gdyby był pisany do końca byłby wart około 5 000 - 10 000 złotych. Tutaj pokazane jest z jakim szacunkiem Żydzi podchodzą do Pisma Świętego. To daje nam gwarancję, że tekst, który dzisiaj mamy jest tym tekstem, który wyszedł od pióra autora natchnionego.

2. PAPIRUSY I ZWOJE - WYSTAWA BIBLII

GABLOTA 2

W pierwszej gablocie pokazywane były takie materiały piśmiennicze jak kamień, glina i drzewo. Jednak zasadniczo i  najczęściej stosowanym materiałem piśmienniczym w starożytności był papirus. Produkowano go z tzw. trzciny papirusowej rosnącej w delcie Nilu. Łodygi przycinano na wąskie paski. Następnie układano paski jeden koło drugiego, drugą warstwę w poprzek i przyciskano. Ta świeża roślina wypuszczała taką kleistą substancję, która kleiła te wszystkie paski. Następnie suszono, wygładzano i powlekano jakąś mineralną substancją, która ułatwiała nanoszenie tekstu, aby ten tekst się nie rozlewał i cięto na paski od 20 cm długości do 40 cm długości. To zależne było od wielkości tego papierusu. Następnie paski te klejono do długości 20 m. To zależało od

długości tekstu, który nanoszono na ten papirus. 

Papirus

Materiał pisarski otrzymywany był z trzciny papirusowej rosnącej na bagnistych terenach strefy podzwrotnikowej.  Długość jej łodyg dochodzi do 3 metrów. Około VII w.p.n.e. papirus dotarł do Grecji, zaś około III w.p.n.e. pojawił się w Rzymie. W późnej starożytności papirus był stopniowo wypierany przez pergamin.

Księga Estery

Wydana w Izraelu około 1940 r. Zwój ma prawie 2 m długości. Bogato kolorowany tekst hebrajski  jest kosztownym unikatem. Służył do prywatnego czytania w domu.

Jednak wydruki na papierze i tekst drukowany można było używać do prywatnych czytań, natomiast w synagodze posługiwano się tylko tekstami pisanymi ręcznie.

Te dwa egzemplarze zwojów hebrajskich, inaczej mówiąc – pięcioksiągu, czyli Tenach, albo Tora, pokazuje z jakim szacunkiem Żydzi podchodzili do Pisma Świętego. 

Po pierwsze tekst musiał być zakryty, albo zamknięty, a po drugie nie można było tekstu dotknąć.

Aby umożliwić czytanie i orientację w którym miejscu się akurat czyta posługiwano się takim wskaźnikiem, który nazywa się „Jad” w postaci ręki z wyciągniętym palcem i tym palcem dotykało się miejsca w którym lektor miał czytać.

Tora w futerale

Tora, pięć pierwszych ksiąg biblii jest najważniejszym tekstem judazmu. Według tradycji Tora musi być przykryta lub zamknięta.

Tora

Pięć pierwszych ksiąg biblii. Stąd także pięcioksiąg – Pentateuch, najważniejszy tekst objawiony judaizmu.  W szerszym znaczeniu – cała biblia hebrajska. (Tora pisana, Tanach)

Przykładem takiego pisania na papirusie jest księga Estery w języku hebrajskim, ale pisanym na papirusie.

Również w Chinach posługiwano się zwojami. Cenne zwoje przechowywano w szkatułkach wykonane albo z kartonu, albo z drzewa, albo z różnych kamieni. Zwój był zawsze owinięty tkaniną jedwabną, a ten egzemplarz ma akurat zamykanie ma z kości słoniowej wykonane. 

W tej gablocie jest również miniaturka dzbana z Qumran. W takich dzbanach przechowywano w starożytności zwoje, szczególnie w terenie, który klimatycznie nie był odpowiedni do przechowywania jakiegoś materiału piśmiennego. Bo papirus nie był materiałem trwałym. Ten dzban nie był uszczelniany, ale jak zwoje przechowywano przez dłuższy okres czasu to wtedy dopiero nakładano na górę czop, albo pokrywkę i uszczelniano woskiem, albo smołą. To było uzależnione od materiału, którym dysponowano. Ponieważ w Egipcie panuje susza więc do dzisiaj zachowały się niektóre starożytne fragmenty. Normalnie papirus służył tylko jeden rok, dwa, lub trzy. W bibliotece Aleksandryjskiej na przykład, największej bibliotece starożytności, która liczyłą 400 000 woluminów co drugi rok przepisywano wszystkie zwoje. Te dzbany ( na oknie) były tej wielkości i do 90 cm.

1. MATERIAŁY PIŚMIENNICZE - WYSTAWA BIBLII

WYSTAWA  BIBLII

Ta wystawa poświęcona jest najważniejszej księdze Świata którą jest Pismo Święte. 

Wystawa współfinansowana była przez Urząd Marszałkowski we Wrocławiu

 i Ośrodek Kultury i Sztuki - Instytucji Kultury Samorządu Województwa Dolnoślaskiego we Wrocławiu

GABLOTA 1

W pierwszej gablotce pokazuję na jakich materiałach pisane były pisane były książki w starożytności. Pierwszym najważniejszym materiałem piśmienniczym był kamień.

Tu wśród tych eksponatów znajduje się kopia słynnego kamienia z Rosetty, dzięki któremu na nowo odczytano staroegipskie pismo obrazkowe. Tekst napisany jest w trzech językach: W języku greckim u dołu, który był znany i można było odczytać, w środkowej części jest tzw tekst demotyczny, czyli język ludowy, a w górnej części pismo piktograficzne, albo obrazkowe. Champolion, francuski uczony, wyszedł z założenia, że jest to powtórzony tekst. Przeczytał go w języku greckim i na tej podstawie przeniósł znaczenie tekstu i pomogło mu to odczytanie pozostałego pisma. 

W zbliżeniu dolna część tekstu w języku greckim.

W zbliżeniu środkowa część tekstu w języku demotyckim - języku prostego ludu.

W zbliżeniu górna część kamienia z Rosetty w języku obrazkowym języku egipskich piktogramów (hieroglifów)

Takimi tabliczkami posługiwali się nasi dziadkowie (Tabliczka łupkowa), którzy uczyli się pisać na tabliczkach łupkowych. Drugim materiałem używanym szczególnie w Mezopotamii była glina, ponieważ o kamień nie było łatwo, a glina była powszechnie dostępna toteż pisano na glinie w formie albo tabliczki, albo cylindra. Tutaj jest kilka takich eksponatów, które pokazują przykłady pisania na tabliczkach glinianych. 

Tabliczka łupkowa

Używane był już w XV wieku i pisało się twardym rysikiem. Z jednej strony do tabliczki przywiązane był dwa sznurki na których wisiały wilgotna gąbka i szmatka. Tabliczkę otrzymywał uczeń pierwszego dnia nauki. Duża tablica szkolna pojawiła się dopiero w 1800 roku. 

Dysk z Fajstos

Gliniany dysk 16 cm x 1,2 cm datowany na 1600 r.p.n.e.  Odnaleziony w 1908 roku w Fajstos . Obecnie znajduje się w muzeum w Heraklionie. Dysk pokryty jest obustronnie ciągiem napisów w postaci ideogramów odciśniętych stemplem, które przypominają pismo linearne A.

Dysk z Fajstos, który powstał 1500 lat przed narodzeniem Pana Jezusa pisany prawdopodobnie pismem linearnym A, które nie zostało jeszcze odczytane. Była to pierwsza próba wykorzystania stempli do pisania tekstu. Można powiedzieć, że to był pierwszy drukowany egzemplarz ponieważ wykorzystano stemple do naniesienia tekstu. Tekst ten nie jest znany, ponieważ z biegiem czasu nie udało się go odczytać.

Kalendarz z Gezer.

 Jest najstarszym zabytkiem piśmiennictwa hebrajskiego. Zawiera nazwy miesięcy kalendarza rolniczego. 

Ostraka z Hirbet – Queiyfa

 Datowana jest na 1000 do 975 r.p.n.e. Jest to okres panowania króla Dawida. Jest to najstarszy znaleziony tekst hebrajski..

Tabliczka Sanheryba

Jest to sprawozdanie z wyprawy wojennej asyryjskiego króla Sanheryba (704-681). Napisane pismem klinowym. Wymienia między innymi  judzkiego króla Hiskiasza (725-697).

Do końca XIX wieku naukowcy zapis biblijny z 2 -giej księgi Kronik i 32 rozdziału, który wspomina króla Asyryjskiego Sancheryba, uważali za błędny. Według nich autor księgi kronik miał chyba wybujałą fantazję i wymyślił sobie jakiegoś Sancheryba, bo wszystkie kroniki, czy wykopaliska pozabiblijne milczą na temat tego króla. Tak więc odkrycie tej tabliczki zweryfikowało bibliny zapis.

Cylinder Nabonida

Gliniany cylinder zapisany pismem klinowym. Zawiera informacje o ostatnim królu Babilonu, Nabonidzie. Kopia z muzeum Pergamońskiego w Berlinie.

Podobna historia dotyczyła babilońskiego króla Baltazara, o którym jest mowa księdze Daniela w 5 rozdziale w Starym testamencie. Do lat pięćdziesiątych XX wieku naukowcy uważali, że taki król nie istniał. Uważano, że Daniel miał wybujałą fantazję wpisując w tą księgę imię jakiegoś króla Baltazara, o którym kronikarze greccy, którzy żyli najbliżej tych wydarzeń, nic nie wspominali. Nie było też żadnych wzmianek z odkryć archeologicznych. Dopiero odkrycie cylindra Nabonida i kroniki Nabonida zweryfikowało zapis biblijny i ponownie naukowcy musieli uznać prawdomówność Pisma Świętego.

Listy z Amarna

Pozostałości archiwum korespondencji dyplomatycznej pomiędzy królami Egiptu, a ich wasalami i władcami Palestyny, Mezopotamii i Anatolii. Większość listów w tym archiwum datowana jest na XV w. p.n.e. na okres panowania Amenhotepa III (1390- 1352 r.p.n.e.) i Amenhotepa IV Echnatona (1352-1336 r.p.n.e)

list znaleziony w Tell El Amarna w Górnym Egipcie, ale wysłany z Mezopotamii. Był to list z informacjami kupieckimi. 

Rzymianie na krótkie odcinki czasu posługiwali się tabliczkami woskowymi. Oni przejęli te tabliczki woskowe od Greków. Zresztą w Nowym testamencie jest taka krótka wzmianka, gdy ojciec Jana Chrzciciela zapytany o to jak ma nazywać się narodzony chłopiec poprosił o tabliczkę, była to tabliczka woskowa i napisał imię Jan. Zaostrzona stroną rylca pisano, a drugą spłaszczoną częścią można było wosk wygładzać, albo na słońcu, albo ciepłym urządzeniu wosk się roztapiał i można było nanosić nowy tekst.

Tabliczki woskowe

Używano ich od XV wieku i były popularne w Grecji i cesarstwie rzymskim. Powszechnie używano ich w administracji, finansach i sądownictwie. Spisywano na nich rachunki i różnego rodzaju rejestry. Służyły także do korespondencji, jako osobiste notatki, w szkołach – do nauki pisania i liczenia.

Pisano również na drewnie. W Piśmie Świętym mamy fragment napisu na desce. Był to napis na krzyżu z imieniem Jezusa i karą jaka On miał ponieść: Jezus Chrystus król żydowski. To był tekst napisany na desce. W Indiach i Sri Lance pisze się na liściach palmowych, które tnie się na paski. Najczęściej do 5 cm szerokości i około 15 do 30 cm długości i na tych paskach nanosi się tekst, oprawia się w deszczułki bambusowe i związuje się. Jest to przykład pisania na drzewie. Na drzewie pisano rylcem metalowym, a póżniej w te wgłębienia nanoszono tusz, albo ciemny pył, aby był kontrast.

Książka z liści palmowych

Zapisana językiem lanna, używanym tradycyjnie do pisania na liściach palmowych. Sri Lanka około 1960 r.

WYSTAWA BIBLII -jedyna okazja, tylko w Świdnicy

Kościół Adwentystów Dnia Siódmego w Świdnicy organizuje "Wystawę Biblii".
Ekspozycja odbędzie się w Miejskiej Bibliotece Publicznej w Świdnicy ul.Franciszkańska 18 w dniach od 1 do 22 października od poniedziałku do piątku w godzinach od 9.00 do 18.00, w czwartek do godziny 16.00. Wstęp Wolny.

To wyjątkowe wydarzenie pozwoli na obejrzenie unikalnych zbiorów z prywatnej kolekcji pastora Henryka Patryarchy, który sam będzie oprowadzał po wystawie i dzielił się z pasją swoją wiedzą o najbardziej fascynującej księdze świata.

Wszyscy chętni będą mieli możliwość obejrzeć jak wyglądały okute księgi i materiały na których spisywano Pismo Święte.

Zostaną zaprezentowane księgi spisywane na skórach, pergaminach i papirusie. Wyeksponowane zostaną rękopisy na skórach cielęcych i kozich. Część jako kodeksy, a część jako zwoje pochodzące z okresu od XVII wieku do XVIII wieku jak również reprint Biblii Gutenberga z 1452 roku, kilka drukowanych biblii z XVI wieku i kilkanaście z XVII i XVIII wieku.

Zostanie zaprezentowana największa biblia, która waży 15 kilogramów i najmniejsza o wielkości 1/6 paznokcia.
Przede wszystkim eksponowane będą reprinty biblii polskich od najstarszych jak biblia Leopolity z 1561 roku, biblia Brzeska z 1563 roku, biblia Nieświeska z 1565 roku, aż po współczesne wydania jak biblia Tysiąclecia, Warszawska i Warszawsko - Praska.

Wystawie tych niesamowitych zbiorów towarzyszyć będzie też wystawa znaczków pocztowych o tematyce biblijnej.

W sumie na wystawie zaprezentowanych będzie około 300 eksponatów.

Warto zwrócić uwagę, że wszystkie te eksponaty będą prezentowane po raz pierwszy na terenie województwa dolnośląskiego i jest to naprawdę jedyna okazja aby je zobaczyć.

Wystawa nie ma charakteru konfesyjnego, jest wystawą ponad wyznaniową. Jej celem jest ukazanie przeogromnej watości Pisma Świętego jako dzieła literackiego, historycznego, społecznego, religijnego i duchowego -ksiegi, która ma swoją długą historię. Jednocześnie jest podstawą wiary wielu Chrześcijan. Jej wymiar moralny to antidotum na problemy współczesności.

Bedzie to jedyna taka okazja dla mieszkańców Świdnicy jak i całego powiatu świdnickiego, gdzie bezpłatnie będą mogli obejrzeć te niecodzienne zbiory.

W przypadku zbiorowego zwiedzania wystawy proszę o wcześniejsze rezerwowanie godzin zwiedzania z pastorem Andrzejem Majewskim tel. 508 205 302 email. anmajewski@gmail.com